Rouwverwerking staat in de belangstelling. De modebranche neemt het op in de cao. De campagne van SIRE, 'Een verlies verwerken kan niemand alleen', bereikte diverse media. Er was een conferentie 'Werken met verlies' in Doorn. En de vakbonden pleiten voor een flexibel betaald rouwverlof.

door Jolanda Pikkaart

Rouwverwerking moet kunnen. Bijna een kwart van de Nederlandse werknemers vindt dat zijn bedrijf of organisatie te weinig ruimte biedt voor rouwverwerking. Ongeveer 40 procent van de werknemers meldt zich na een overlijden enige tijd ziek. Er zijn ook werknemers die niet meer naar het werk terugkeren. Dit blijkt uit een enquête van de Landelijke Stichting Rouwverwerking.

Flexibel rouwverlof niet te vinden in de meeste cao's
Zowel in de Technische groothandel-cao als in de Grafimedia-cao is er behalve een standaardregeling geen rouwverlof te vinden. Werknemers in de eerste branche krijgen drie werkdagen verlof bij het verlies van de partner. Bij het overlijden van de meest nabije familieleden (zoals ouders, kinderen, zusters en broers) heeft de werknemer recht op verlof van de dag van overlijden tot en met de dag van de uitvaartplechtigheid. Voor het overlijden van een grootouder, kleinkind, zwager of schoonzuster alleen op de dag van de begrafenis of crematie. In de meeste andere cao's zijn vergelijkbare regelingen te vinden.

Ook Akzo Nobel heeft in de cao niet meer dan een standaardregeling vermeld, meldt Petra Fleskes, management assistente arbeidszaken. 'Maar indien nodig dan wordt de oplossing gezocht in maatwerk, zoals bijvoorbeeld een verwijzing naar een maatschappelijk werkster.'

De ING is op dit moment bezig met een eigen cao. In de huidige Centrale banken-cao wordt buitengewoon verlof verleend bij overlijden van een naaste met een maximum van een paar dagen. Maar volgens Peter Jong, persvoorlichter ING is er meer mogelijk. 'We proberen maatoplossingen te vinden in dit soort gevallen. Er vindt overleg plaats tussen de leidinggevende en de werknemer. Indien nodig, kan ook het Sociaal Medisch Team daarbij aanwezig zijn.' Tijdens dit overleg wordt gekeken of het verlof verlengd zou moeten worden. 'Daarnaast is er ook een telefonische hulpdienst, waar de werknemer anoniem terecht kan.'

Regels of flexibel?
De standaardregeling voor rouwverlof is afhankelijk van de familieband met het de overledene, meestal gaat het om de dagen tot maximum een dag na de begrafenis of crematie. De meeste bedrijven hebben naast de standaardregelingen geen beleid ten aanzien van rouwverlof. Maar de achterblijvers hebben vaak meer dan drie dagen nodig om enigszins te herstellen.

En wat als een hele goede vriend overlijdt? 'Richtlijnen geven is moeilijk, waar trek je de grens?' A. van der Sterren, coördinator van de Landelijke Stichting Rouwverwerking, denkt in eerste instantie toch aan rouwverlof bij een naast familielid, hoewel ze begrijpt dat vrienden ook heel dierbaar kunnen zijn. 'Waar het om gaat, is de situatie dat de werknemer niet meer kan functioneren', aldus de coördinator.

De vakbonden vinden dat werkgevers meer aandacht moeten besteden aan werknemers die een sterfgeval meemaken. De FNV heeft een voorkeur voor de verplichting voor gevers om hun medewerkers de gelegenheid te geven om te rouwen, en de verplichting tot overleg. 'En dan regelmatig een evaluatie', aldus Kitty Roozemond, vice-voorzitter FNV. 'Het hangt van het individu af, en van het werk dat iemand doet.' De vakbond wil voorlopig geen vast aantal voor rouwverlofdagen opnemen in cao's. Op dit moment wordt rouwverlof alleen nog in de cao voor de modebranche opgenomen, maar deze regeling moet nog wel worden uitgewerkt, waarbij vooral de flexibiliteit van het aantal rouwverlofdagen nog geregeld moet worden.

'Werkgevers zouden de ruimte en de gelegenheid moeten geven', aldus van der Sterren. 'Maar daar moeten beide partijen dan wel flexibel mee omgaan.' Ook van der Sterren ziet geen oplossing in het vastleggen van een aantal verlofdagen. 'Rouwverlof moet een recht worden, geen plicht.'

Coulante leidinggevenden steunen werknemers
Karin werkte bij een televisiegids van een omroep toen haar vader overleed. 'Ik kreeg meteen vrij, daar werd helemaal niet over gepraat verder. De baas vond het verstandig dat ik na de begrafenis alweer begon, maar voor mezelf, niet voor de zaak, het was niet verplicht. Ik kon de weken daarna slecht slapen en kwam vaak te laat. Toen ik voorstelde om dan maar voor twee uur per dag in de ziektewet te gaan zei hij: onzin, dat soort dingen hebben gewoon tijd nodig en verder kreeg ik dus alle ruimte. Het was volgens mij geen beleid, puur zijn mening, en ik heb het als zeer prettig ervaren.'

Fleur Guern werkt in de detailhandel, acht maanden geleden kwam haar broer om het leven tijdens een verkeersongeval.. 'Mijn werkgever heeft me alle ruimte gegeven om weer helemaal opnieuw te leren functioneren. Ik ben haar rechterhand en heb de leiding over twaalf man personeel. Ik heb binnen deze functie alle mogelijkheid om zelf mijn pauzes in te delen of er even tussenuit te gaan als het te moeilijk wordt. En ze vraagt er ook nu nog naar.' Guern heeft verlof gekregen zolang zij nodig had, maar wel onbetaald. 'Het heeft me vijf maanden gekost om te herstellen.'

De collega's niet achter het gordijn
Guern werd niet echt door haar collega's gesteund. 'Minimaal, maar dat komt omdat ze niet weten hoe ze daar mee om moeten gaan. Ik werd door een handjevol gecondoleerd en verder deden ze als of er niets gebeurd was. Iedereen wist het, en ze zaten me echt op een manier aan te kijken van: wanneer barst ze nou in tranen uit.'

Een chef die belangstelling toont maakt al een groot verschil. Leidinggevenden kunnen teams of afdelingen voorbereiden op de terugkeer van een rouwende collega, zodat zij weten hoe ze iemand op kunnen vangen. Ook de aanwezigheid van de werkgever of collega's op de begrafenis of crematie kan de rouwende steunen.

'Van belang is: wat wil de medewerker zelf, en wat wil hij niet', aldus de Jong. Rozemond begrijpt hoe moeilijk het is. 'Buiten het werk kunnen we het al niet met elkaar, laat staan op het werk'.

Meer informatie
Hoe ga je om met mensen in rouw? Op de SIRE-site 'Een verlies verwerken kan niemand alleen' vindt u allerhande informatie, tips, een test en een lijst (met links) van nuttige instanties:
http://www.verliesverwerken.nl/

Een site met de titel 'Rouw en Verliesverwerking' wordt gemaakt door Stichting Uitvaart op het Internet. Ook hier vindt u informatie, er is een zogenoemde 'Rouwmeter', een enquête en een link naar de homepage van de Landelijk Stichting Rouwbegeleiding: http://www.rouw.nl/

U kunt het artikel ook vinden op:

http://www.intermediair.nl/

2 januari 2001