De omgeving

Als je een naaste door de dood verliest, kun je je omgeving hard nodig hebben.

Als omgeving is het heel belangrijk dat je je richt op degene die het verlies geleden heeft. Probeer niet in te vullen hoe de nabestaande zich moet voelen.

Als nabestaande zijn er momenten dat je het zonder je omgeving niet zou redden en andere momenten dat je juist alleen wilt zijn.

Het is de kracht van de omgeving aan te voelen wanneer je aanwezigheid nodig is en wanneer je je even (tijdelijk) moet terugtrekken.

Een persoonlijke ervaring

Toen ik bericht kreeg dat mijn vader, tien dagen na mijn moeder, nu ook was overleden, kon ik alleen maar denken: wat moet ik nu, wat moet ik nu. Nu weet ik het even niet meer. Dat was het moment dat ik niet alleen kon zijn. Vriendin gebeld, die er binnen het half uur was. Een vriend zou die dag toch komen en een vriendin van mijn moeder kwam onverwacht langs. In de tussentijd mijn man in Engeland gebeld. Praten moest ik. Ik moest het iedereen vertellen. Totdat de visite kwam. Ik heb uren opgevouwen in een stoel gezeten. Niet in staat koffie te zetten, de visite fatsoenlijk te woord te staan, zaken rond de nalatenschap van mijn moeder te regelen. Ik kon alleen maar zitten en huilen. Iemand zorgde voor koffie, iemand anders zat bij me op de grond, weer iemand anders ging wat dingetjes regelen, stond onverwacht bezoek te woord. Alle drie hebben ze me laten praten en huilen, zinloos heen en weer laten lopen. Niemand probeerde te troosten, te zeggen: ga nu even rustig zitten/liggen etc. en iedereen was eerlijk genoeg om te zeggen: ik weet niet wat ik tegen je moet zeggen. Ik was blij met hun eerlijkheid. Want ik zou het in hun plaats ook niet hebben geweten. Ik had liever dat ze dat zeiden dan ongewenste clichés.

Dit voorbeeld toont drie mensen die zich volledig aanpasten aan de nabestaande. Op de achtergrond aanwezig waren, deden wat er gedaan moest worden en de nabestaande de ruimte gaven om alle emoties en handelingen te verrichten die bij haar opkwamen.

Voor de nabestaande is het belangrijk te weten dat hij/zij kan vertrouwen op een omgeving die hem/haar de ruimte geeft zichzelf te zijn. De ruimte om te huilen, te praten, stil te zijn, of om een dag helemaal alleen te zijn, zonder dat de omgeving dan voelt dat zij opzij worden gezet.

Een persoonlijke ervaring

Het is nu een paar maanden na de dood van mijn ouders. Ik merk aan mijn omgeving dat het nu tijd wordt weer "gewoon" te doen. Er wordt van mij verwacht dat het grotendeels verwerkt is, dat huilbuien of sombere momenten zeldzaam zijn. Ik voel dat als een zware last op mijn schouders. Want soms kan het iets kleins zijn dat me een hele dag uit mijn evenwicht brengt. Aan de andere kant merk ik dat de omgeving van mij verwacht dat ik verdrietig ben op momenten dat ik dat niet voel. Op moederdag bijvoorbeeld krijg ik allerlei sympathie betuigingen. Heel lief. Maar mijn moeder en ik hebben nooit iets aan moederdag gedaan. Dat vond ze onzin. Dus voor mij is dit geen moeilijke dag. Het is soms verwarrend en moeilijk hierin mijn eigen gevoel te behouden. Ik heb de neiging om me aan te passen aan de verwachtingen van de omgeving. Soms zou ik wel tegen ze willen roepen: het is nog niet over, het kan nog niet over zijn. Niets is ooit meer hetzelfde. Dat hoeft niet slechter te zijn, maar het is wel anders. Het heeft mij anders gemaakt, zien jullie dat dan niet? Laat het me nou op mijn manier doen.

Voor veel nabestaanden zal dit een herkenbaar element zijn. De omgeving die in het acute begin niet genoeg kan troosten en hulp aanbieden, maar na een poosje verwacht de de nabestaande de oude weer is.

Tips voor de omgeving ten opzichte van de nabestaande

Wel doen:

  • als je zelf ooit een verlies hebt geleden: bedenk dat jij een andere persoonlijkheid hebt dan je vriend(in)/partner etc. die zojuist een verlies heeft geleden en dus anders reageert dan jij destijds.

  • de nabestaande de ruimte geven om zijn/haar eigen emoties te volgen. Probeer geen huilbui te stoppen, maar ook niet op te roepen.

  • accepteren dat de nabestaande soms behoefte heeft aan alleen zijn.

  • eerlijk zeggen wanneer je niet goed weet hoe je moet reageren. Dat helpt vaak meer dan goed bedoelde, maar ergernis verwekkende clichés.

  • Biedt aan een dag op de kinderen te passen, om zo de nabestaande even adempauze te geven.

Niet doen:

  • als de nabestaande alleen is: vraag niet: eet je wel goed. Sta eens voor de deur met een pan spaghetti.

  • vragen: kan ik iets voor je doen? Vraag gericht: heb je boodschappen nodig, zal ik die instantie bellen? Etc.

  • Als partner van een nabestaande: troost proberen te bieden via sex. De nabestaande heeft daar vaak voor een periode geen behoefte aan. Als dit wel zo is, merk je dat vanzelf. Als je die signalen niet krijgt, kun je misschien zeggen dat je begrijpt dat sex nu even geen prioriteit heeft en dat je partner aan moet geven als dat verandert.

  • met goede raad komen. De nabestaande zit niet op allerlei adviezen te wachten. Geeft advies waar nodig, maar niet ongevraagd.

  • zeggen: als de uitvaart eenmaal achter de rug is, heb je het ergste gehad. Voor de nabestaande begint het dan pas.

  • tegen de nabestaande zeggen; toen ik mijn ouder/partner/kind verloor heb ik.., ben ik... Jij bent die nabestaande niet en verkeerde misschien in andere omstandigheden.

  • je eigen verdriet opnieuw beleven in aanwezigheid van de nabestaande. Samen huilen kan heel troostend werken, maar de nabestaande heeft op dat moment niets aan het verdriet dat jij voelt om jouw naaste.

  • Voortdurend opbellen. Hoe goed bedoeld ook: de telefoon kan een bron van irritatie zijn voor de nabestaande.

Tips voor de nabestaande ten opzichte van de omgeving

Wel doen:

  • wees eerlijk in je behoeften, geef aan wat je nodig hebt en wanneer.

  • maak duidelijk dat het niet na een paar maanden "over" is. Laat je omgeving weten wat moeilijke momenten zijn voor jou en welke niet.

  • als je niet voortdurend gebeld wilt worden, geef aan welke tijd(en) voor jou het beste uitkomt, dan ben je ook beter voorbereid om te praten.

Niet doen:

  • verwachten dat de omgeving precies weet wat voor jou het juiste is. Geef aan wat je nodig hebt, want hoe goed ze je ook kennen, ze kennen je niet in deze omstandigheid.

  • je aanpassen aan het verwachtingspatroon van de omgeving. Wees niet "flink" omdat dit voor de omgeving makkelijker is.

©M.O. Drenth
Het copyright van de artikelen berust bij M.O. Drenth en B.J.Verheij, tenzij anders vermeld.
Niets uit deze artikelen mag worden overgenomen, zonder schriftelijke toestemming van de auteur.
Voor toestemming kunt u contact opnemen via de contact knop van deze website.